به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه های استان تهران؛ همزمان با هفته پژوهش و فناوری به همت کتابخانه عمومی شهید چمران تهران و با همکاری انجمن علمی ارتقای ‌کتابخانه‌های عمومی ایران، نشست بررسی «متاورس در کتابخانه‌ها» به همراه رونمایی از کتاب «متاورس و کتابخانه‌های آینده: مفاهیم، مسائل و رویکردها» نوشته داود حاصلی، نصرت ریاحی نیا، اسماعیل بابایی و سمیرا دانیالی، روز چهارشنبه ۲۶ آذرماه با حضور سعید اسدی، عضو هیات علمی دانشگاه شاهد؛ قاسم موحدیان، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی؛ هوشیار لاریجانی، معاون اداره کل؛ تنی چند از اعضای هیات مدیره انجمن علمی ارتقای کتابخانه های عمومی ایران، داود حاصلی و اسماعیل بابایی دهکردی از نویسندگان اثر و جمع کثیری از علاقه‌مندان کتاب برگزار شد.

بر اساس این گزارش در ابتدای نشست، قاسم موحدیان عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی و دبیر نشست،به معرفی نویسندگان کتاب پرداخت و گفت: این نشست درباره متاورس و کتابخانه هاست و بهانه ما برای این نشست چاپ کتابی با همین عنوان است. این کتاب به این موضوع می پردازد که متاورس چیست و چه دستاوردهایی می تواند داشته باشد همچنین چه پیامدهایی به دنبال دارد و ما باید نگاه نقادانه ای هم به این مسئله داشته باشیم.

متاورس، زیست در جهان دیجیتال چند منظوره

سپس اسماعیل بابایی دهکردی، یکی از نویسندگان کتاب، در تعریف متاورس گفت: امروزه اگر بخواهیم موشکافانه نگاه کنیم، متاورس جدا از سیر تکاملی اینترنت نیست، از زمانی که اینترنت آغاز و گام به گام شروع به رشد کرد، در واقع متاورس یک مرحله از تکامل زیست دیجیتال است. برای اینکه ارتباط متاورس با کتابخانه ها را درک کنیم باید به فصل مشترکی و تعریفی یکپارچه از متاورس برسیم و سپس پیوند آن با انواع کتابخانه ها اعم از کتابخانه عمومی یا انواع کتابخانه های دیجیتال را بررسی کنیم.

وی افزود: اولین بار واژه متاورس در کتاب سقوط برف که یک رمان تخیلی است، توسط اثر نیل استفنسون نویسنده آن مطرح و به کار برده شد. در این کتاب نویسنده در مورد جهان های موازی صحبت می کند و می گوید همزمان که ما در حال زندگی در این دنیا هستیم، جهان های موازی دیگری هست که افراد می توانند در آن فضاها زندگی و تجربه کسب کنند.

بابایی در خصوص معنای متاورس گفت: اگر بخواهیم یک تعریف ساده از متاورس ارائه و آن را گسترش دهیم، باید بگوییم متاورس یک محیط مجازی مشترک، چند کاربره، پایدار و مداوم است. متاورس در اصل، واقعیت فیزیک و دیجیتال را به هم نزدیک می کند.

وی افزود: متاورس صرفا غوطه وری در جهان های موازی نیست، ما در متاورس به یک نرم افزار محدود نمی شویم،  بلکه ما به یک زیست جهان دیجیتال چند منظوره پا می گذاریم که می توان در آن کار انجام داد، آموزش دید، تعاملات اجتماعی، مراودات اقتصادی و خدمات فرهنگی و اجتماعی انجام داد.

بابایی در ادامه به بخشی از محتوای فصل ها و مباحث کتاب پرداخت و بیان کرد: در این اثر در خصوص تاریخچه، مزایا و نیز معایب متاورس سخن گفته شده است. به عنوان مثال آمده است، افرادی که مشکلات حرکتی دارند با استفاده از متاورس بسیاری از مسائلشان حل می شود. فاصله های فیزیکی از بین می رود. در حوزه اقتصاد فرصت های زیادی در کسب وکارها ایجاد می شود و مهمترین نکته آن دسترس پذیری است.

وی افزود: از طرف دیگر باید پذیرفت که غوطه ور شدن در دنیای متاورس برای افراد مسائل روحی و روانی به همراه می آورد. از بین رفتن ارتباطات بین افراد و گسست های اجتماعی می تواند از معایب متاورس باشد.

استفاده از فناوری های تعاملی برای نوین کردن خدمات سنتی کتابخانه ها

سپس داوود حاصلی یکی دیگر از نویسندگان کتاب ضمن تشکر از اداره کل کتابخانه های استان تهران و کتابخانه شهید چمران برای برگزاری مراسم رونمایی در خصوص انگیزه ها و اهداف نگارش کتاب گفت: ابتدا به این می پردازیم که چه انگیزه ای از نگارش کتابی با موضوع متاورس و کتابخانه های عمومی وجود دارد. چند ضرورت وجود داشت، یکی از مهمترین آنها این است که باید با فناوری های نوینی که وجود دارد، همگام شویم. فناوری ها یکی پس از دیگری در حال ظهور هستند و بسیاری از آنها دنیا را تغییر و تحول داده اند و ضرورت دارد با آنها همگام باشیم. متاورس هم فناوری جدیدی است که لازم است کتابخانه ها به آن ورود پیدا کنند.

حاصلی در ادامه گفت: بحث دیگر این است که، کتابخانه ها رقبایی دارند که از فناوری های نوین استفاده می کنند و لازم است آنها نیز  برای جذب مخاطبان از این فناوری ها استفاده کنند. به ویژه اینکه برخی از رقبای کتابخانه ها، سازمان های تجاری و انتفاعی هستند و این سازمان ها خیلی سریعتر سراغ فناوری می روند، زیرا بحث سرمایه گذاری در آنها بیشتر است. مثل حوزه ورزش، تاتر، سینما، یادگیری و آموزش و کتابفروشی های اینترنتی. اگر متاورس در دسترس باشد، آنها می توانند سرمایه گزاری کنند زیرا برای آنها آورده مالی دارد و نمی خواهند از بازار و رقبا عقب بمانند.

وی با بیان اینکه کتابخانه ها هم باید روزی به این سمت بروند و  نباید از این تکنولوژی غافل باشند افزود: هر روز با اختراعات و پیشرفت های جدید مثل بحث واقعیت مجازی، واقعیت افزوده، هوش مصنوعی، شبکه های اجتماعی مواجه می شویم و کتابخانه ها می توانند با استفاده از آنها خدمات فرهنگی را به صورت نوین و جذاب تر ارائه دهند.  

نویسنده کتاب در خصوص ضرورت هم افزایی کتابخانه ها با فناوری های تعاملی گفت: کتابخانه امروزه فناوری را جذب و به سمت آن رفته اند و از آن استفاده می کنند. کتابخانه ها لازم است از فناوری های تعاملی برای نوین کردن خدمات سنتی خود استفاده کنند. تا بتوانند تجربه کاربری بهتری در خدمت کاربران و مخاطبان قرار دهند.  موضوع دیگر آموزش های مجازی است، که چندان تعاملی محسوب نمی شود، چون افراد صدا و تصویر را می بیینند و می شنوند.  اما متاورس آموزش را در عین مجازی بودن حضوری می کند.

حاصلی گفت: فصل چهارم این کتاب در مورد پیوند متاورس با کتابخانه هاست. در این فصل به ورود فناوری های نوین، بحث کتابخانه های دیجیتال و مجازی، ورود فناوریهای زیرساختی به کتابخانه ها مانند واقعیت افزوده، واقعیت مجازی. و اینکه چه کتابخانه های توانسته اند این فناوری ها را جذب کنند، نقش کتابخانه ها در دنیای مجازی و اینکه چگونه با استفاده از این ابزار های تعاملی می توانیم باعث تجریه کاربری و تجربه های بهتری در افراد شویم، پرداخته شده است.

کاربردهای متاورس درکتابخانه ها

حاصلی نویسنده کتاب سپس به بحث کاربردهای متاورس در کتابخانه ها پرداخت و گفت: اگر بخواهیم از متاورس در حوزه خدمات کتابخانه ها استفاده کنیم می توان از آن در قسمت امانت، گردش کتاب، کتاب های فیزیکی بهره بگیریم که البته این مبحث آینده نگرانه است.

وی تصریح کرد: بحث دیگر، برگزاری دیدارها و گردهمایی ها جلسات نقد کتاب، رونمایی ها و سخنرانی ها، آموزش ها در کتابخانه است که با بحث متاورس می تواند در کتابخانه ها کاربرد زیادی داشته باشد. برگزاری تعاملی رویدادها در کتابخانه جذابیت بیشتری برای کاربران کتابخانه ها دارد.

حاصلی افزود: کتابخانه های متاورسی یک مبحث رویایی نیست و در این کتاب به ۱۴ کتابخانه متاورسی اشاره و چگونگی استفاده آنها از این فناوری بیان شده است. کتابخانه هایی که از فناوری متاورس در آنها استفاده می شود، مانند کتابخانه جدید اسکندریه مصر، کتابخانه دانشگاه استنفورد، کتابخانه دانشگاه برلین، کتابخانه ملی کره جنوبی می باشد.

نویسنده اثر ادامه داد: موضوع دیگری که وجود دارد این است که اگر بخواهیم کتابخانه ها را متاورسی کنیم لازم است کتابداران شایستگی ها و مهارت هایی در محیط های فیزیکی و مجازی داشته باشند تا بتوانند رفتارها و تعاملات را مدیریت کنند و این همان سواد متاورسی است. متاورس یک فضای تعاملی است و بحث طراحی متاورس، معماری اطلاعات در کتابخانه ها و تجربه کاربری اهمیت زیادی دارد. باید با توجه به شناخت ویژگیهای کاربران و اهدافی که در نظر داریم، این طراحی را انجام دهیم.

وی گفت: مخاطبان این کتاب، به صورت عام دانشجویان علاقمند به متاورس و فضاهای دیجیتال به ویژه دانشجویان علم اطلاعات در مقاطع مختلف، متخصصان این رشته و کتابداران است. این کتاب می تواند نقطه آغازی برای پژوهش های این حوزه باشد.

حاصلی در پایان سخنانش از متخصصان و صاحب نظران در حوزه فضای مجازی دعوت به نقد کتاب کرد تا بتوان نگارش جدید از کتاب در آینده نزدیک ارائه کرد.

ضرورت ترکیب تکنولوژی با ملاحظات اخلاقی و ابعاد انسانی

در قسمت پایانی جلسه سعید اسدی، عضو هیات علمی دانشگاه شاهد سخنان خود را با  پرسش "آیا ممکن است دنیای خیالی همه انسانها به هم متصل شود و به یکباره با زدن یک دکمه همه در آن دنیای خیالی باشند؟ " شروع کرد.

 وی سپس افزود: متاورس و تکنولوژی آینده به ما می گوید که این مساله مقدور است و امروزه شواهد آن وجود دارد، تکنولوژی ها به صورت جزیره ای ایجاد شده اند، که در این کتاب به آن خیلی خوب اشاره شده است که آقای بابایی و دکتر حاصلی به آن پرداختند.

اسدی منتقد کتاب سپس به مبحث اینترنت اشیا اشاره کرد و گفت: اینترنت اشیا منظور تلفن همراه، وصل شدن به اینترنت و دیدن مطالب روی لپ تاپ و غیره نیست، بلکه این میکروفون و پرچم و گل روی میز هم  در آینده بخشی از اینترنت خواهد بود. در اینترنت اشیا می توانیم در تلفن همراهمان دستور بدهیم ترکیب رنگ این گلها عوض شود. می توان گرمایش خانه را زیاد و یا برای رفتن به بیرون فضای داخل اتومبیل را خنک کنیم. در این مبحث تمام اشیای دور  و بر ما وصل می شود. اینترنت اشیا یکی از پایه های متاورس یا فرا جهان یا جهان دیگر خواهد بود.

وی در ادامه به واقعیت افزوده اشاره کرد و گفت: دومین تکنولوژی، واقعیت افزوده یا مجازی است. مثلا عینکی که اطلاعاتی در مورد افراد یا مکان ها می دهد. در واقع متاورس قرار نیست ما را از حالت فیزیکی بیرون ببرد بلکه قرار است که حالت مجازی را هم به کنار ما بیاورد.

عضو هیات علمی دانشگاه شاهد در ادامه افزود: تکنولوژی سوم که باید به آن اشاره کنیم تکنولوژی هولوگرام است که بسیار پیشرفت کرده. مثلا ایران و بلژیک در کشور آمریکا مسابقه دارند و ما در ایران در ورزشگاه آزادی می نشینیم و بازی دو تیم را با تکنولوژی هولوگرام در مقابل خود تماشا می کنیم.

وی گفت: این تکنولوژی ها حالت جزیره ای دارد و در ترکیب آنها باید ملاحظات اخلاقی و زیرساختی با ابعاد انسانی و بحث خصوصی و حریم خصوصی در آن در نظر گرفته شود. همانگونه که در کتاب هم اشاره شده، دنیای متاورس دنیای خیال های گسسته نیست و نفوذ به خیال انسان ها نیست و دنیایی پیوسته است. ترکیب اینها در آینده دو وجه ما را بسیار برجسته خواهد کرد. این دنیا واقعی خواهد بود و فقط سرگرمی و خیال نیست.

اسدی منتقد کتاب در ادامه تاکید کرد:  باید بگویم که این کتاب اثر درست و بجایی است. عنوان آن متاورس و کتابخانه هاست، اما دو سوم آن درباره متاورس است و برای همه مخاطبان خوب و مفید است زیرا منابع کمی در این زمینه داریم. خواندن این کتاب به متخصصان، کسانی که در کتابخانه ها کار می کنند و نیز کسانی که می خواهند اطلاعاتی تخصصی در این زمینه داشته باشند توصیه می شود.

وی گفت: منابع زیاد و خوبی در این کتاب استفاده شده است و ضعف آن این است که منبع فارسی ندارد.

 گفتنی است، پرسش و پاسخ حاضران و نویسندگان کتاب، رونمایی از کتاب و برگزاری جشن امضا، پایان‌بخش این نشست بود.