به گزارش روابط عمومی ادارهکل کتابخانههای عمومی استان بوشهر، افسانه دارابی؛ مسئول کتابخانه عمومی خلیج فارس بوشهر، در یادداشتی به بررسی تغییر الگوی مطالعه دانشآموزان پس از بازگشایی مدارس پرداخته و بر ضرورت تداوم مطالعه آزاد و ارتباط دانشآموزان با کتابخانه، در کنار توجه به کتابهای درسی، برای تقویت تفکر و رشد همهجانبه آنان تأکید کرده است. در این یادداشت آمده است:
با آغاز تابستان، کتابخانهها معمولاً شاهد تغییر محسوسی در الگوی حضور و مطالعه دانشآموزان هستند. کاهش فشار برنامههای درسی و افزایش اوقات فراغت، فرصت بیشتری برای مطالعه آزاد، انتخاب کتاب بر اساس علاقه شخصی و مشارکت در برنامههای فرهنگی فراهم میکند. در این دوره، دانشآموزان بیش از گذشته به سراغ کتابهای غیردرسی میروند، در فعالیتهای فرهنگی کتابخانه حضور پیدا میکنند و ارتباط فعالتری با مخزن و فضای کتابخانه برقرار میسازند.
اما با بازگشایی مدارس، این الگو تا حد زیادی تغییر میکند. بخش قابل توجهی از توجه دانشآموزان دوره ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم به کتابهای درسی، تکالیف و آزمونها معطوف میشود و در نتیجه، مطالعه غیردرسی و حضور فرهنگی در کتابخانه کاهش مییابد. این مسئله در میان دانشآموزانی که برای آزمونهای مهم و کنکور آماده میشوند، نمود بیشتری دارد؛ بهگونهای که ارتباط آنان با مخزن کتابخانه گاهی تقریباً به کتابهای کمکدرسی محدود میشود. البته تمرکز بر مطالعه درسی برای موفقیت تحصیلی ضروری است؛ اما پرسش مهم این است که آیا موفقیت تحصیلی بهتنهایی میتواند زمینهساز موفقیت در زندگی باشد؟
تمرکز شدید یا تفکر گسترده؟
در فرایند یادگیری، تمرکز یک توانایی مهم شناختی است. دانشآموز برای یادگیری یک مفهوم، حل مسئله یا آمادگی برای یک آزمون، به تمرکز نیاز دارد. با این حال، اگر آموزش فقط به حفظ مطالب درسی و کسب نتیجه در آزمون محدود شود، بخشی مهم از فرایند رشد فکری نادیده گرفته خواهد شد.
در کنار «تمرکز» باید فرصتی برای «تفکر گسترده» نیز وجود داشته باشد؛ یعنی فرد بتواند میان موضوعات مختلف ارتباط برقرار کند، سوال بپرسد، تجربه کند، مطالعه کند و جهان پیرامون خود را از زاویههای متفاوت ببیند.
مطالعه کتابهای غیردرسی دقیقاً یکی از راههای تقویت همین تفکر گسترده است. یک داستان میتواند قدرت همدلی و درک دیدگاه دیگران را افزایش دهد؛ یک کتاب تاریخی میتواند نگاه فرد را به گذشته و جامعه عمیقتر کند؛ کتاب علمی میتواند کنجکاوی ایجاد کند و یک اثر فلسفی میتواند او را به پرسیدن درباره مفاهیم بنیادی زندگی وادارد. از این منظر، کتاب غیردرسی رقیب کتاب درسی نیست؛ مکمل آن است.
یادگیری فقط پشت میز اتفاق نمیافتد
یادگیری مؤثر تنها به ساعتهایی که دانشآموز پشت میز مینشیند محدود نمیشود. مغز انسان برای یادگیری و پردازش اطلاعات، به تنوع تجربه، استراحت و فعالیتهای متفاوت نیز نیاز دارد. ورزش، پیادهروی، گفتوگو، تجربههای اجتماعی، هنر و مطالعه آزاد میتوانند بخشی از یک سبک زندگی متعادل و یادگیری پایدار باشند.
دانشآموزی که ساعتهای طولانی مطالعه میکند اما فرصت کافی برای استراحت، حرکت، ارتباط اجتماعی و مطالعه آزاد ندارد، ممکن است در کوتاهمدت عملکرد درسی قابل قبولی داشته باشد؛ اما رشد او ممکن است در برخی ابعاد دیگر، از جمله مهارتهای ارتباطی، سواد اطلاعاتی، خلاقیت و گستره فکری، با همان سرعت پیش نرود.
هدف آموزش نیز نباید صرفاً تربیت دانشآموزی باشد که پاسخ درست سؤالهای امتحان را میداند؛ بلکه باید به پرورش انسانی کمک کند که میتواند فکر کند، ارتباط برقرار کند، اطلاعات را ارزیابی کند و برای مسائل جدید راهحل بیابد.
کتابخانه؛ فراتر از سالن مطالعه
کتابخانه عمومی را نباید فقط مکانی برای امانت کتاب یا مطالعه درسی دانست. کتابخانه یک محیط یادگیری اجتماعی و فرهنگی است؛ جایی که دانشآموز میتواند در کنار مطالعه درسی، با حوزههای مختلف دانش و ادبیات آشنا شود، کتابهای متفاوت را کشف کند و با افراد و ایدههای تازه ارتباط برقرار کند.
حتی برای دانشآموز کنکوری نیز ارتباط با کتابخانه نباید به میز مطالعه و کتابهای کمکدرسی محدود شود. حفظ ارتباط با مخزن کتاب و مطالعه آثار غیردرسی، میتواند به او کمک کند تا از فضای فشرده و تکبعدی آمادگی آزمون فاصله بگیرد و ذهن خود را در معرض موضوعات متنوع قرار دهد.
موفقیت، فقط قبولی نیست
ممکن است دانشآموزی در یکی از بهترین دانشگاهها پذیرفته شود، اما اگر در سالهای مدرسه فقط برای آزمونها مطالعه کرده باشد و فرصت کافی برای توسعه مهارتهای ارتباطی، سواد اطلاعاتی، مطالعه آزاد، تجربه اجتماعی و شناخت علایق خود نداشته باشد، بخشی از ظرفیتهای او همچنان ناشناخته باقی بماند.
دانشگاه پایان مسیر یادگیری نیست؛ آغاز مرحلهای تازه است. در این مرحله، فرد باید بتواند مستقل فکر کند، اطلاعات را جستوجو و ارزیابی کند، با دیگران ارتباط مؤثر داشته باشد و از میان انبوه اطلاعات، دانش مفید را تشخیص دهد. چنین تواناییهایی یکشبه ایجاد نمیشوند؛ بلکه از سالهای مدرسه واز طریق تجربههای متنوع یادگیری شکل میگیرند.
از همین رو، توصیه ما به دانشآموزان در آغاز سال تحصیلی این است که در کنار کتاب درسی، کتابهای دیگر نیز مطالعه شود. حتی اختصاص دادن زمان کوتاهی در هر روز یا هر هفته به مطالعه آزاد، یک پیادهروی، فعالیت ورزشی، گفتوگو با دیگران یا شرکت در یک برنامه فرهنگی میتواند به ایجاد تعادل در سبک زندگی و یادگیری کمک کند.
کتابخانه نیز در این میان میتواند نقش مهمی ایفا کند؛ نه فقط به عنوان مکانی برای درس خواندن، بلکه به عنوان فضایی برای کشف، پرسش، تجربه و رشد. دانشآموز موفق کسی نیست که فقط بیشتر بداند؛ کسی است که بتواند بهتر فکر کند، گستردهتر ببیند و آموختههایش را در زندگی به کار بگیرد.
بنابراین، با بازگشایی مدارس، ارتباط دانشآموزان با کتابخانه را حفظ کنیم؛ ارتباطی که نباید فقط به کتابهای کمکدرسی محدود شود. کتاب درسی مسیر یادگیری را نشان میدهد، اما کتابهای غیردرسی افق این مسیر را گستردهتر می کند.
