به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، یکصد و بیست‌ و سومین شماره پیاپی (چهارمین شماره از سی و یکمین دوره) فصلنامه علمی ـ پژوهشی «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی»، شامل ۶ مقاله الکترونیکی منتشر شد.

در این شماره، شش مقاله با عنوان‌های «میزان آمادگی کتابخانه‌های عمومی ایران برای اجرای برنامه‌های یادگیری مادام‌العمر» از هاشم عطاپور، کیومرث تقی‌پور و مریم کنگرلویی، «ارزیابی امکان اجرای برنامه‌های آموزش سواد مالی کودکان در کتابخانه‌های عمومی با رویکرد سوات» از مریم امیدخدا، زهرا خواجه‌علی جهان‌تیغی و رسول تودار، «شناسایی و اعتبارسنجی مؤلفه‌های چارچوب خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه‌های عمومی ایران بر اساس مرور نظام‌مند و تحلیل عاملی تأییدی» از فرزانه پارسا، داود حاصلی و نصرت ریاحی‌نیا، «شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر تعلق خاطر سازمانی کتابداران و کارکنان کتابخانه‌های عمومی» از ایمان نریمانی، رضا کریمی و محمدرضا نصیری، «درک و تجربه کاربران کتابخانه‌های عمومی از حفظ و رهاسازی اطلاعات شخصی» از سمیه ابراهیمی، محمدرضا کیانی، لیلی سیفی و محمود سنگری و «طراحی و مقایسه انواع روبریک جهت سنجش سواد اطلاعاتی دانش‌آموزان: یک مطالعه اقدام‌پژوهی» از نسترن پورصالحی منتشر شده است.

مقاله «میزان آمادگی کتابخانه‌های عمومی ایران برای اجرای برنامه‌های یادگیری مادام‌العمر» با روش توصیفی _ پیمایشی و با مشارکت ۲۲۳ کتابدار، وضعیت کتابخانه‌های عمومی کشور را در هشت مؤلفه کلیدی بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد کتابخانه‌های عمومی از آمادگی بیشتر از حد متوسط در حوزه‌هایی مانند مهارت‌های پایه، صلاحیت کارکنان و زیرساخت‌های یادگیری برخوردارند، اما در دو حوزه «توسعه شخصی و حرفه‌ای کاربران» و «دسترسی برابر به منابع اطلاعاتی» با ضعف مواجه‌ هستند. این مقاله تأکید می‌کند که برای تحقق مأموریت کتابخانه‌ها در یادگیری مادام‌العمر، سرمایه‌گذاری در منابع دیجیتال و برنامه‌های آموزشی متنوع ضروری است.

در مقاله «ارزیابی امکان اجرای برنامه‌های آموزش سواد مالی کودکان در کتابخانه‌های عمومی با رویکرد سوات»، با رویکرد ترکیبی و استفاده از تحلیل محتوای مضمونی و فن دلفی، قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت‌ها و تهدیدهای پیش روی کتابخانه‌های عمومی برای ارائه آموزش سواد مالی به کودکان شناسایی شده است. مجموع امتیاز وزنی عوامل داخلی و خارجی نشان‌دهنده برتری قوت‌ها و فرصت‌ها است. یافته‌ها حاکی از آن است که کتابخانه‌های عمومی با بهره‌گیری از فضاهای جذاب کودک و تعهد به آموزش همگانی، ظرفیت راهبردی بالایی برای ورود به این عرصه دارند و موفقیت در گرو اجرای گام‌به‌گام برنامه‌های خلاقانه و جذب مشارکت‌های بین‌سازمانی است.

مقاله «شناسایی و اعتبارسنجی مؤلفه‌های چارچوب خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه‌های عمومی ایران» با رویکرد ترکیبی اکتشافی و در دو مرحله مرور نظام‌مند و تحلیل عاملی تأییدی انجام شده است. مرور نظام‌مند ۶۱ سند مرتبط، سه کارکرد اصلی شامل خدمات اطلاع‌رسانی (۸ خدمت)، آموزشی (۸ خدمت) و اجتماعی (۱۲ خدمت) مرتبط با سلامت را شناسایی کرد. تحلیل عاملی تأییدی با مشارکت ۳۰۰ کتابدار عمومی ایرانی، این مؤلفه‌ها را تأیید و نشان داد کتابخانه‌های عمومی کشور از ظرفیت و تمایل بالایی برای ایفای نقش مؤثر در ارتقای سلامت جامعه برخوردارند. چارچوب پیشنهادی این مقاله می‌تواند نقشه راهی برای توسعه خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه‌های ایران باشد.

مقاله «شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر تعلق خاطر سازمانی کتابداران و کارکنان کتابخانه‌های عمومی» با روش ترکیبی و بهره‌گیری از دلفی فازی و ماتریس تصمیم‌گیری مارکوس، به اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر پیوند عمیق کارکنان با سازمان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد «آشنایی با نحوه انجام کار»، «رضایت شغلی»، «نظام‌های حقوق و مزایا»، «انگیزه‌بخشی» و «هدف‌گذاری شغلی» به ترتیب مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر تعلق خاطر سازمانی هستند. این مقاله نتیجه می‌گیرد که تمرکز سازمان‌ها بر بهبود آموزش شغلی، نظام‌های انگیزشی و ارتقای ارتباطات شغلی می‌تواند به ماندگاری و بهره‌وری بیشتر کتابداران منجر شود.

در مقاله «درک و تجربه کاربران کتابخانه‌های عمومی از حفظ و رهاسازی اطلاعات شخصی» با روش پدیدارشناسی تفسیری، تجربه زیسته کاربران فعال کتابخانه‌های عمومی استان خراسان جنوبی بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد کاربران برای حفظ منابع اطلاعاتی اعم از کاغذی و دیجیتال ارزش زیادی قائل‌اند و دلایلی چون علاقه، نیاز آینده، ارزش اطلاعاتی و تاریخی، مرور خاطرات و سهولت دسترسی را برای حفظ اطلاعات خود برمی‌شمارند. اگرچه کاربران رهاسازی اطلاعات را همراه با مشکلاتی می‌دانند، اما در مواردی که اطلاعات فاقد ارزش باشد، آمادگی رهاسازی آن را دارند. این پژوهش بر اهمیت آموزش مدیریت اطلاعات شخصی و حفظ حریم خصوصی کاربران تأکید دارد.

مقاله «طراحی و مقایسه انواع روبریک جهت سنجش سواد اطلاعاتی دانش‌آموزان: یک مطالعه اقدام‌پژوهی» نیز، با رویکرد کیفی و روش اقدام‌پژوهی، به طراحی و مقایسه سه نوع روبریک کل‌نگر، توصیفی _ تحلیلی و تک‌نقطه‌ای برای سنجش سواد اطلاعاتی دانش‌آموزان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد روبریک کل‌نگر نمای کلی از وضعیت فراگیر ارائه می‌دهد، روبریک توصیفی _ تحلیلی با انتخاب مؤلفه‌های مشخص، تصویر دقیق‌تری از عملکرد ترسیم می‌کند و روبریک تک‌نقطه‌ای در ارائه بازخورد برای رفع نواقص و ارتقای وضعیت دانش‌آموز مؤثرتر عمل می‌کند. این مقاله بر ضرورت انتخاب آگاهانه انواع روبریک متناسب با هدف سنجش توسط مربیان سواد اطلاعاتی تأکید دارد.

فصلنامه علمی «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی» به مدیرمسئولی آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و سردبیری منصور کوهی رستمی؛ دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، منتشر می‌شود. این فصلنامه دارای «رتبه الف» در ارزیابی نشریات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و چارک اول در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام است و در حوزه‌های کتابخانه‌های عمومی و مطالعات خواندن مقاله پژوهشی می‌پذیرد.

علاقه‌مندان می‌توانند، نسخه الکترونیکی شماره زمستان سال ۱۴۰۴ فصلنامه علمی _ پژوهشی «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی» را از نشانی https://publij.ir مطالعه و یا دریافت کنند.