به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بینالملل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، محمدرضا مقدسی؛ مشاور عالی مأموریت ملی تابآوری فرهنگی و موسس خانه تابآوری، در یادداشتی با محوریت نقش کتابخانهها در تابآوری اجتماعی، نوشت: «تابآوری فرهنگی، توان یک جامعه برای حفظ هویت، ارزش و انسجام فرهنگی خود در مواجهه با تغییرات، فشار و انواع بحران است. این مفهوم، فراتر از تابآوری فردی یا اقتصادی است و به پایداری فرهنگی، اجتماعی و هویتی یک جامعه مربوط میشود. تابآوری فرهنگی شامل ظرفیت جامعه برای یادگیری، سازگاری، انتقال دانش و چه بسا صیانت از هویت تاریخی و فرهنگی است. در این چهارچوب، کتابخانه بهعنوان نهادی چندوجهی فرهنگی و اجتماعی، نقش حیاتی و محوری ایفا میکنند.
کتابخانه از دیرباز بهعنوان مرکز دانش و یادگیری شناخته شده است، اما جایگاه آن امروز فراتر از یک فضای آموزشی محدود است. اکنون کتابخانه نهادی است که از خانه آغاز میشوند و تا جهان گسترده دانش و فناوری امتداد پیدا میکند. جایگاه چندوجهی کتابخانهها شامل نقشهای آموزشی، اجتماعی، فرهنگی و فناورانه است و هر یک از این ابعاد، به افزایش تابآوری فرهنگی جامعه کمک میکند.
خانه اولین محیط یادگیری و شکلگیری هویت فرهنگی است. کودکان و نوجوانان در خانه پایههای هویتی، فرهنگی و رفتاری خود را میآموزند. فرهنگ مطالعه، ارزشگذاری به دانش و گفتوگوهای خانوادگی، مهارتهای شناختی و فرهنگی را در فرد شکل داده و قوام میدهد. در این مرحله، کتابخانهها به عنوان مکمل آموزشی عمل میکنند و امکان دسترسی به منابع گستردهتر و تعامل با جامعه را فراهم میآورند. این تعامل میان خانه و کتابخانه، پایهای برای تابآوری فرهنگی ایجاد میکند.
با ورود به مدرسه و جامعه، کتابخانهها نقش خود را بهعنوان پلی میان خانه، جامعه و جهان دانش آشکار میکنند. کتابخانهها محیطی امن و قابل دسترس برای یادگیری، پژوهش و تبادل فرهنگی فراهم میکنند. این فضا منابع مکتوب و تجربههای جمعی، گفتوگو و کارگاههای آموزشی را همزمان ارائه میدهند. این تجربیات جمعی باعث میشود افراد درک بهتری از هویت فرهنگی خود و جامعه داشته باشند و همزمان ظرفیت مقابله با تغییرات و بحران را در خود تقویت کنند.
تابآوری فرهنگی، به دسترسی برابر به دانش وابسته است
کتابخانهها این دسترسی را عملی میکنند. منابع آموزشی و فرهنگی برای همه گروههای اجتماعی فراهم است و هیچ محدودیتی بر اساس سن، جنسیت، موقعیت اقتصادی یا جغرافیایی اعمال نمیشود. دسترسی برابر به دانش، پایهای مهم برای تابآوری فرهنگی و توسعه هویت جمعی است.
کتابخانههای نوین، با بهرهگیری از فناوری دیجیتال، نقش خود را توسعه دادهاند. امروز کتابخانهها دیگر محدود به ساختمان فیزیکی نیستند. منابع دیجیتال، پایگاههای داده آنلاین، کتابهای الکترونیکی و منابع چندرسانهای یادگیری را از خانه تا دانشگاه و جامعه امکانپذیر میکنند. فناوری، کتابخانهها را به پلی میان خانه، جامعه و جهان دانش تبدیل کرده و دسترسی های عادلانه را امکان پذیر ساخته است. آموزش مهارتهای پژوهشی، سواد دیجیتال و تفکر انتقادی، افراد را توانمند و تابآوری فرهنگی را تقویت میکند.
تعامل اجتماعی، یکی از نقشهای کلیدی کتابخانهها
کتابخانهها فضایی برای تبادلنظر، گفتوگو و فعالیتهای فرهنگی ایجاد میکنند. نشستهای کتابخوانی، کارگاههای هنری، برنامههای پژوهشی و فعالیتهای محلی افراد را به جامعه پیوند میدهند و مشارکت فرهنگی را تقویت میکنند. این تعاملات اجتماعی باعث افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت هویت فرهنگی میشوند و جامعه را در برابر بحرانها مقاومتر میکنند.
کتابخانهها پشتیبان حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه بهشمار میآیند. کتابخانهها مراکزی هستند که با جمعآوری، نگهداری و سازماندهی منابع فرهنگی، تاریخی و علمی، نقش محوری در حفظ هویت جمعی و استمرار حافظه تاریخی جامعه ایفا میکنند. آنها میراث فرهنگی، اسناد تاریخی و آثار بومی را حفظ میکنند. این حافظه جمعی، هویت فرهنگی را پایدار و حس ریشهمندی در جامعه ایجاد میکند. جوامعی که حافظه فرهنگی خود را تقویت کنند، در مواجهه با تغییرات و بحرانها انعطاف بیشتری دارند و تابآوری فرهنگی آنها افزایش مییابد. حفظ و انتقال میراث فرهنگی به نسلهای آینده، تضمینکننده استمرار هویت جمعی است.
از جانب دیگر تغییرات سریع اجتماعی و فناوری نیازمند یادگیری مستمر است. کتابخانهها با ارائه دورههای آموزشی، کارگاههای فرهنگی و منابع چندرسانهای مسیر یادگیری پیوسته و مداوم را هموار میکنند. این یادگیری مستمر، رکنی از ارکان تابآوری فرهنگی هویت محور است. هر فردی که به منابع آموزشی دسترسی داشته باشد و مهارتهای خود را ارتقا دهد، در ایجاد و تقویت تاب آوری نقش دارد.
توانمندسازی و تابآوری فرهنگی، خانهای دارد که نامش کتابخانه است. این خانه، میدان آموزش، پژوهش و توانمندسازی است. آموزش سواد اطلاعاتی و دیجیتال، تفکر انتقادی و مهارتهای پژوهشی، افراد را برای تشخیص اطلاعات نادرست و مقابله با بحرانهای فرهنگی، آماده میکند. این توانمندسازی نیروی جمعی جامعه را پرورش داده و تابآوری فرهنگی را تقویت میکند.
فناوری دیجیتال، کتابخانهها را به شبکهای زنده و پویا تبدیل کرده است که هویت فرهنگی را تقویت کرده و یادگیری مستمر را برای همه امکانپذیر میکند.
مشارکت فرهنگی، یکی از ویژگیهای برجسته کتابخانهها
فعالیتهای فرهنگی، نشستهای پژوهشی و برنامههای محلی، فرصت پرشماری را برای فرهنگ و هویت فراهم میکند.
مشارکت و فرصت هایی از ایندست ایجاد و شکلگیری سرمایه اجتماعی و فرهنگی را سبب میشود. جامعهای که فرصت مشارکت فرهنگی برای همه آحاد آن فراهم باشد، تابآوری بیشتری دارد و بعبارت دیگر مشارکت و تلفیق اجتماعی ظرفیت مقابله با بحرانها و تغییرات اجتماعی را افزایش میدهد.
نکته بسیار مهم و شایان توجه اینکه، کتابخانهها ارتباط میان خانه و جامعه را تقویت میکنند. برنامههای ویژه خانوادهها، کودکان و نوجوانان، فرهنگ مطالعه و گفتگو را از خانه آغاز کرده و به سطح جامعه گسترش میدهند. این پیوند میان خرد و کلان، هویت و تابآوری فرهنگی را از سطح فردی به سطوح اجتماعی منتقل میکند.
جایگاه چندوجهی کتابخانه، آن را به یک نهاد حیاتی برای توسعه و تقویت هویت فرهنگی تبدیل کرده است. کتابخانهها از فضایی آموزشی فراتر رفتهاند و به فرصت هایی برای تعامل اجتماعی، مشارکت فرهنگی، دسترسی برابر به دانش و توانمندسازی فرهنگی تبدیل شدهاند.
فناوری دیجیتال، کتابخانهها را به رکنی از ارکان تابآوری فرهنگی و توسعه هویت اجتماعی تبدیل کرده است.
کتابخانهها، پیشتاز تابآوری و تقویت هویت فرهنگی هستند. آنها حافظه فرهنگی، مراکز یادگیری و شبکههای حمایتی ویژه جامعهاند. هر جامعهای که کتابخانههای فعال، دسترسپذیر و نوآور داشته باشد، تابآوری فرهنگی و اجتماعی بالاتری خواهد داشت. آینده جوامع تابآور بدون کتابخانههای پویا و فعال قابل تصور نیست.»
ارسال نظر