به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، نشست علمی «خلق ارزش در کتابخانه‌های عمومی»، چهارشنبه ۲۶ آذر ۱۴۰۴، همزمان با هفته پژوهش، با سخنرانی بهروز رسولی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران و رضا کُرد؛ مشاور کسب‌وکار، در سالن جلسات ستاد مرکزی نهاد، برگزار شد.

کتابدار، معمار مسیر یادگیری است

در بخش نخست این نشست، رضا کُرد، با نفی مکان‌بودن صرف کتابخانه، آن را نقش در جامعه معرفی کرد و محلی دانست که قرار است مسائل را حل کند.

وی افزود: فضاهای کار اشتراکی و فضاهای مطالعه، الان جای کتابخانه را گرفته‌اند. چرا من حاضر می‌شوم برای رسیدن به یک چیز دور از دسترس تلاش کنم و وقت بگذارم؟ چون ارزش دارد. باید به کتاب‌های کتابخانه هم ارزش بدهیم. امنیت داشتن، ارزان بودن و منابع بیشتر داشتن، ویژگی‌های اصلی یک کتابخانه است که نسبت به مکان‌های دیگر مثل فضای مطالعه ارزش‌آفرین است. ارزش کتابخانه به تعداد کتاب‌هایش نیست، بلکه به این است که انسان‌ها می‌توانند در آن تغییر کنند. کتابخانه مرکز تصمیم‌سازی فرهنگی است و کتابدار، معمار مسیر یادگیری است. هر کسب‌وکاری به‌ویژه کسب‌وکارهای خدمت‌محور، باید ارزش‌هایشان را دسته‌بندی کنند. ارزش‌های عملکردی در کتابخانه، شامل نظم و دسترسی بالا است. ارزش مالی آن هم به این است که همه‌چیز در آن ارزان است. ارزش کتابخانه در روان و احساسات، به دادن امنیت فکری و تعلق خاطر بستگی دارد و اگر کتابخانه احساس شما را درگیر کند، به هیچ‌چیز دیگری فکر نمی‌کنید. مسیر رشد سرمایه فرهنگی و یادگیری مستمر، ارزش‌هایی است که در کتابخانه زندگی ما را می‌تواند تغییر دهد.

این مدرس کسب‌وکار بیان کرد: به‌نظر می‌رسند که کتابخانه‌ها می‌توانند در لایه‌های مختلف ارزش‌هایشان تجدیدنظر کنند و این باز تعریف، نیاز به برندسازی دارد. لایه‌های مختلف ارزش‌ها در پسِ برندسازی، باید در میان مخاطب عام به‌وجود بیاید. کتابخانه به‌عنوان محلی برای برگزاری رویداد بسیار مهم است. کار مارکتینگ و برندینگ که مجموعه نهاد باید انجام دهد را با گسترش داد. نسل زِد هنوز دنبال پیداکردن مسیر بهتر است و باید با برگزاری کارگاه‌ها در کتابخانه‌ها، این فرصت را قدر دانست. صاحب کسب‌وکار باید در برندینگ به طریقی ارزش‌های خود را نشان دهند. ما باید در ابتدا، تصویر ذهنی‌مان از کتابخانه را بسازیم و سپس، نهاد بالادستی باید مرا ترغیب کند که من با توجه به ارزش‌های کتابخانه، آن را انتخاب کنم. کتابخانه‌ها با حفظ هویت خودشان باید هوشمند باشند و تولید محتوا کنند. نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور باید روی فضای مجازی، برندینگ و ارزش‌آفرینی‌های هر کتابخانه بیشتر کار کند تا توسعه آنها جامعیت یابد.

یکی از ارزش‌هایی که در فضای کتابخانه‌ای ما مغفول مانده است، ارزش اجتماعی است

بهروز رسولی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران هم با بیان اینکه ما در مفهومی زندگی می‌کنیم که مثل قطعات پازل می‌ماند و باید نیار به کتابخانه را در این پازل اجتماعی جستجو کرد، گفت: اتفاقی که به کتابخانه‌ها و کتابداران ما القا می‌شود این است که ما خیلی خوب کار نکردیم و یک آمارهایی به‌عنوان سرانه مطالعه وجود دارد و یک برداشت‌هایی می‌شود که جامعه ما کتابخوان نیست و کتابخانه نمی‌رود؛ اما اینطور نیست. اگر کتابخانه‌های ما مخاطب ندارند، اگر می‌توانیم باید ماموریت را تغییر دهیم ولی در غیر از این‌صورت، دچار بی‌هویتی می‌شویم. ما قرار نیست خودمان را با بالاترین هوش مصنوعی مقایسه کنیم، چون توفیقی در برابر آن نخواهیم داشت. نقش کتابخانه‌ها در دوره طلایی تاریخ ایران که ابتدای ورود اسلام به ایران بوده است، بسیار مهم است و اینکه چرا امروز، بحث کتابخانه‌سوزی مطرح می‌شود، به این خاطر است که مهمترین مکان در جامعه، کتابخانه بوده است. در آن زمان، کتابخانه‌ها جزء یک پازل بودند که کارشان را خوب انجام می‌دادند.
 

وی در ادامه بیان کرد: وضع الان جامعه طوری‌ است که باید پرسید آیا اجزای دیگر پازل اجتماع جوری چیده شده است که پازل مهم کتابخانه با آن منطبق باشد؟ اینکه کسب‌وکارها سراغ کتابخانه‌ها نمی‌آیند به این دلیل است که آن احساس نیاز در کسب‌وکار وجود ندارد و چون خودش وارد این چرخه نشده است. در خارج از کشور به کاربر کتابخانه، حامی گفته می‌شود و او افتخار می‌کند که کارت عضویت کتابخانه را دارد. ارزش‌های اجتماعی، آموزشی، فرهنگی و اقتصادی، چهار ارزش مهم در وجود کتابخانه است که از همان زمان عصر طلایی تاریخ ایران وجود داشته است. اینکه ما از فردا در کتابخانه، صرفا کتاب الکترونیک به کاربر بدهیم، لزوما ارزش نیست، بلکه کاربر ما باید حاضر باشد برای آن هم با صرف انرژی هم به لحاظ اقتصادی، هزینه بدهد. کتابخانه‌هایی که در جامعه مشروعیت دارند و حمایت می‌شوند، در فضاهایی مثل کشور ما بخشی از آن را باید نظام حکمرانی تقبل و هدایت کند و بخشی دیگر از این مشروعیت هم از ظرفیت عملیاتی خود کتابدار و کتابخونه باید گرفته شود. در مخاطب و ذهن او هر روز این ذهنیت وجود دارد که آیا کتابخانه جایی است که من در آن چیزهای جدیدی یاد بگیرم و یا اینکه کار خودم را به‌صورت معمولی و روزمره انجام دهم که اگر این نبود، نشان می‌دهد ما نتوانستیم این ذهنیت را به درستی مقدمه‌سازی کنیم. لزوما چیزهایی که ما را از ماموریتمان جدا می‌کند، فایده‌ای ندارد و نباید درگیر رقابت‌های بیهوده شویم که ما را از وظیفه اصلی هدایت کتابخانه‌ها باز دارد.

استادیار پژوهشکده جامعه و اطلاعاتِ ایرانداک در پایان، یادآور شد: کتابخانه‌ها به آن ویژگی‌ها و ارزش‌های اجتماعی خود باید توجه کنند. یکی از ارزش‌هایی که در فضای کتابخانه‌ای ما مغفول مانده است، ارزش اجتماعی است تا جای مناسبی برای گفت‌وگوی آزاد و بین نسلی باشد. دسترس‌پذیری در کتابخانه بسیار مهم است و هوش مصنوعی نمی‌تواند در شرایط فعلی به آن کمک کند. خیر اجتماعی، در کتابخانه است و یکی از ارزش‌های مهم که باید در کتابخانه‌ها باشد، برابری است و اگر به یک کاربر خدمت می‌دهیم، باید حس شود که انگاربه چند نفر این خدمت را ارائه داده‌ایم.