به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، محمد میرکیانی؛ نویسنده آثار شاخص حوزه کودک و نوجوان، در گفت‌وگو با ستاد خبری سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، با اشاره به تغییر شرایط فرهنگی و افزایش رقبای کتاب در زندگی کودکان و نوجوانان، اظهار کرد: امروز کتاب با رقبای بزرگی از جمله فضای مجازی مواجه است و بخش قابل‌توجهی از وقت کودکان و نوجوانان، به‌واسطه نیازهای آموزشی و استفاده از تلفن همراه، در این فضا سپری می‌شود. از سوی دیگر، مشغله‌های خانواده‌ها نیز بر این مسئله تأثیرگذار است؛ بنابراین برای ترویج کتابخوانی به برنامه‌ریزی تازه و استفاده از همه ظرفیت‌های موجود نیاز داریم.
وی یکی از ظرفیت‌های کمتر مورد توجه در این زمینه را نظام آموزش رسمی دانست و افزود: درس انشا فرصت مناسبی برای نزدیک کردن دانش‌آموزان به کتاب و کتابخوانی است. آموزگاران باید خود اهل مطالعه باشند و از این فرصت برای پرداختن به کتاب، معرفی آثار و تشویق دانش‌آموزان به خواندن استفاده کنند. همچنین لازم است موضوع زندگی نویسندگان، نویسندگی و کتابخوانی در محتوای آموزشی و فضای مدارس جایگاه پررنگ‌تری داشته باشد.
نویسنده مجموعه «قصه ما مثل شد» با یادآوری تجربه‌های فرهنگی دهه ۶۰ در مدارس، ادامه داد: در آن سال‌ها مربیان پرورشی بر اساس قصه‌های کتاب‌ها تئاتر اجرا می‌کردند و مسابقات گسترده کتابخوانی در مدارس برگزار می‌شد. این برنامه‌ها تأثیر قابل توجهی در جذب کودکان به کتاب داشتند و امروز نیز می‌توان با احیای چنین تجربه‌هایی، زمینه ارتباط بیشتر دانش‌آموزان با کتاب را فراهم کرد.
میرکیانی با تأکید بر اینکه ترویج کتابخوانی نباید تنها به کودکان محدود شود، گفت: مأموریت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور صرفا به کتاب کودک اختصاص ندارد و کتاب بزرگسال و خانواده نیز باید در برنامه‌های آن مورد توجه قرار گیرد. برگزاری مسابقات فراگیر کتابخوانی برای خانواده‌ها و معرفی آثاری که با مسائل زندگی روزمره و نیازهای فکری و اجتماعی آن‌ها ارتباط دارد، می‌تواند در افزایش سطح آگاهی و گسترش فرهنگ مطالعه مؤثر باشد.
نویسنده کتاب «تن‌تن و سندباد» نقش رسانه‌ها را در این زمینه مهم ارزیابی کرد و افزود: رسانه‌ها باید بیش از گذشته به کتاب بپردازند. معرفی کتاب در برنامه‌های پرمخاطب، دعوت از نویسندگان و گفت‌وگو با آن‌ها در ساعت‌های پربیننده و استفاده از ظرفیت چهره‌های شناخته‌شده سینما، تئاتر و ورزش می‌تواند توجه عمومی به کتاب را افزایش دهد. ما هنوز از ظرفیت رسانه‌ای این چهره‌ها برای ترویج کتابخوانی به اندازه کافی استفاده نکرده‌ایم.
فضای مجازی؛ فرصتی که کمتر از آن برای ترویج کتاب استفاده می‌شود
میرکیانی در ادامه، درباره تأثیر گسترش فضای مجازی بر فرهنگ مطالعه، با اشاره به دو وجه فرصت و تهدید این فضا، اظهار کرد: فضای مجازی می‌تواند کمک بزرگی به کتاب و کتابخوانی باشد، اما متأسفانه بیشترین استفاده‌ای که از آن می‌شود به سرگرمی، وقت‌گذرانی و تفنن اختصاص دارد و کمتر از ظرفیت‌های آن برای فعالیت‌های فرهنگی و معرفی کتاب بهره گرفته می‌شود.
نویسنده کتاب «پند و قند» افزود: مسئله این نیست که فضای مجازی را صرفا رقیب کتاب بدانیم، بلکه باید بتوانیم از امکانات آن برای نزدیک کردن مخاطبان به کتاب استفاده کنیم و حضور کتاب را در این فضا پررنگ‌تر سازیم.
کتابخانه‌های عمومی با دعوت از چهره‌های محبوب، به کانون‌های ترویج مطالعه تبدیل شوند
این نویسنده کودک و نوجوان با اشاره به نقش کتابخانه‌های عمومی در آشنایی کودکان و نوجوانان با دنیای ادبیات، گفت: کتابخانه‌های عمومی تاکنون نقش مؤثری در این زمینه داشته‌اند. من نیز در برنامه‌های مختلف در کتابخانه‌ها حضور پیدا می‌کنم و با بچه‌ها درباره کتاب، نویسندگی و کتابخوانی صحبت می‌کنم. به نظرم باید این ارتباط را گسترش داد و افراد بیشتری را به حضور در کتابخانه‌ها دعوت کرد.
وی با تأکید بر اینکه حضور در کتابخانه‌ها نباید صرفا به نویسندگان محدود باشد، ادامه داد: چهره‌های محبوب و شناخته‌شده جامعه، به‌ویژه ورزشکاران و افرادی که در میان مردم الگو هستند، می‌توانند در برنامه‌های کتابخانه‌ها حضور پیدا کنند. برای مثال، دعوت از یک دانش‌آموز مدال‌آور المپیاد فیزیک یا شیمی و همچنین ورزشکاری که به موفقیت‌های جهانی رسیده است و اهل مطالعه نیز هست، می‌تواند برای کودکان و نوجوانان بسیار انگیزه‌بخش باشد.
میرکیانی تصریح کرد: چهره‌ها در جامعه تأثیرگذارند و اگر خودشان اهل کتاب و مطالعه باشند، می‌توانند الگوی مناسبی برای دیگران باشند. همچنین کتابخانه‌های محلی می‌توانند با برگزاری مسابقات کتابخوانی ویژه اهالی محله و جلب مشارکت خیران برای تأمین جوایز، زمینه حضور خانواده‌ها و گروه‌های مختلف سنی را در برنامه‌های کتابخوانی فراهم کنند.
کتابخانه‌های سیار باید به موجی از کتاب و کتابخوانی تبدیل شوند
نویسنده مجموعه «قصه ما همین بود» در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به ظرفیت کتابخانه‌های سیار برای گسترش دسترسی به کتاب در مناطق کم‌برخوردار، اظهار کرد: کتابخانه سیار می‌تواند موجی از شوق به کتابخوانی و حضور کتاب در میان مردم مناطق کم‌برخوردار ایجاد کند. یکی از موضوعات مهم در این زمینه، بازتاب رسانه‌ای فعالیت این کتابخانه‌هاست. باید اخبار استقرار و فعالیت کتابخانه‌های سیار در مناطق مختلف کشور، بیشتر اطلاع‌رسانی شود. برای تقویت این جریان، می‌توان از ظرفیت چهره‌های محبوب و مورد اعتماد مردم هر منطقه نیز استفاده کرد. حضور این افراد در کنار کتابخانه‌های سیار، در صورت امکان، می‌تواند توجه مردم را جلب کند و آن‌ها را به استفاده از خدمات کتابخانه‌ای و مطالعه ترغیب کند.
جایزه «همخوان»؛ فرصتی برای دیده شدن فعالیت‌های فرهنگی کتابخانه‌ها
وی در ادامه، درباره نقش جایزه ملی کتابخانه عمومی ایران با عنوان «همخوان» در معرفی ظرفیت‌های کتابخانه‌های عمومی و تقویت فعالیت‌های ترویجی، گفت: به‌نظرم در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور اتفاقاتی رخ داده که موجب شده مردم بیش از گذشته با کتابخانه‌های عمومی ارتباط برقرار کنند. بسیاری از مردم حتی از وجود و گستردگی کتابخانه‌های عمومی در شهرهای مختلف اطلاع کافی نداشتند. هر اقدامی که بتواند توجه مردم و مسئولان را به کتاب و کتابخوانی جلب کند، ارزشمند است و باید ادامه پیدا کند.
میر کیانی با تأکید بر ضرورت استمرار برنامه‌های فرهنگی، بیان کرد: حوزه فرهنگ، حوزه بردباری است و باید زمان بگذرد تا ارزش و نتیجه یک فعالیت مشخص شود. ممکن است چند سال طول بکشد تا آثار یک اقدام فرهنگی را در رفتار و نگرش یک نسل ببینیم؛ چراکه تبدیل اندیشه به فرهنگ، فرآیندی زمان‌بر است و نباید انتظار داشته باشیم با اجرای یک برنامه، از فردای آن روز همه مردم کتابخوان شوند.
این نویسنده کودک و نوجوان ادامه داد: مهم‌تر از آغاز یک فعالیت، استمرار و پیگیری آن است. هر اقدامی که در حوزه کتاب و کتابخوانی انجام می‌شود و می‌تواند به ارتقای جایگاه مطالعه کمک کند، باید تقویت شود و نباید آن را نیمه‌کاره رها کرد؛ زیرا فعالیتی که پیگیری نشود، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
فرهنگ را نمی‌توان با شاخص‌های کمی و انتظار نتیجه فوری سنجید
نویسنده کتاب «پسر قاضی و کلاه‌بازی» در پاسخ به پرسشی درباره انتظار برخی مدیران برای مشاهده سریع نتایج برنامه‌های فرهنگی، اظهار کرد: متأسفانه در کشور ما گاهی چنین تصوری وجود دارد که با برگزاری یک مسابقه کتابخوانی باید از فردای آن روز رفتار همه تغییر کند؛ در حالی‌که تولید فکر و فرهنگ، فرآیندی کیفی است، نه کمی.
وی افزود: ممکن است نویسنده‌ای ۴۰ یا ۵۰ سال فعالیت کند و در نهایت تنها یک نفر تحت تأثیر آثار او قرار بگیرد؛ اما همان فرد در آینده به جایگاهی برسد که بتواند بر جامعه تأثیر بگذارد. بنابراین نباید ارزش فعالیت‌های فرهنگی را صرفاً با تعداد برنامه‌ها یا نتایج کوتاه‌مدت سنجید.
این نویسنده کودک و نوجوان با تأکید بر ضرورت سرمایه‌گذاری در حوزه کتاب و فرهنگ، بیان کرد: در همه جای دنیا برای فعالیت‌های فرهنگی و کسانی که در حوزه کتاب و مطالعه کار می‌کنند، هزینه می‌شود. نباید از هزینه کردن در این زمینه نگران بود؛ چراکه بازگشت این سرمایه در بخش‌های مختلف جامعه و در آینده نسل‌های بعدی نمایان خواهد شد. کتاب و فرهنگ از جمله حوزه‌هایی هستند که ثمره سرمایه‌گذاری در آن‌ها به زمان نیاز دارد، اما آثار آن می‌تواند ماندگار و تعیین‌کننده باشد.