به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، در راستای معرفی کتابهایی که رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای آنها را پیشنهاد داده و معرفی کرده بودند، در پرونده ویژه «به پیشنهاد آقا» این آثار معرفی خواهند شد که مروری بر کتاب «مقتل» نوشته محمد بکایی، پانزدهمین گام در این پرونده است.
مشخصات کتاب
عنوان: مقتل
نویسنده: محمد بکایی
ناشر: انتشارات سوره مهر
سال انتشار: ۱۳۹۷
حوزه موضوعی: دفاع مقدس، مقایسه جنگ هشتساله ایران و عراق با وقایع کربلا
ژانر: مجموعه داستان، ادبیات دفاع مقدس، داستان کوتاه آیینی_جنگی
زمان تقریبی مطالعه: ۳ ساعت
مقدمه و بافتارِ تألیف
کتاب «مقتل» اثر محمد بکایی، مجموعهای از هفت داستان کوتاه با موضوع دفاع مقدس است. نویسنده با قلمی روان و توصیف دقیق جزئیات، داستانهایی واقعی خلق کرده که خواننده را با متن حادثه درگیر میکند. محور اصلی کتاب، ماجرای محاصرهشدن گروهی از رزمندگان، شهادت و اسارت آنان و مقایسه این رویدادها با وقایع کربلاست. این اثر در سنت مقتلنویسی شیعه قرار میگیرد و کوششی است برای ارائه روایتی مستند، منظم و قابل فهم از پیوند معنایی جنگ و عاشورا در بافت فرهنگی امروز. همین پیوند است که توجه رهبر فقید انقلاب اسلامی را به این اثر جلب کرده است.
تقریظ حضرت آیتالله خامنهای بر این کتاب
«جزوهای به نام مقتل دیدم، که آن لحظههای حساس و تعیینکننده را شکافته بود؛ نقاطی که اصلا مفاهیم اسلامی در آنجا خودش را نشان میدهد. در لشکرکشی، بهعنوان کلان کار، چیزی از مفاهیم اسلامی دیده نمیشود. همه دنیا لشکرکشی میکنند. همه دنیا میجنگند. همه دنیا یک روز میبرند و یک روز میبازند. همه گریز دارند. همه هم حمله و فداکاری دارند. اما آنجایی که بهخصوص تفکر و روحیه و منش اسلامی خودش را مشخص میکند، جاهای خاصی است. آنجاها را جستن و روی آنها تکیه کردن و آنها را خوب بیان کردن، حقیقتا کار بسیار برجسته و مهمی است. خوشبختانه کارهای شما از همین قبیل است.»
خلاصه محتوا
کتاب «مقتل» مجموعهای از داستانهای کوتاه با محوریت جنگ ایران و عراق است. نویسنده در این داستانها تلاش کرده شباهتها و همپوشانیهای معنایی و حماسی میان وقایع جنگ و واقعه کربلا را بازتاب دهد.
داستانها عمدتا بر زندگی رزمندگان، خانوادهها، لحظههای پیش از شهادت، وداعها، تردیدها و موقعیتهای بحرانی تمرکز دارند. آنچه این مجموعه را از یک روایت صرفا جنگی متمایز میکند، خوانش آیینی و کربلایی از جنگ است. شخصیتها در موقعیتهایی قرار میگیرند که بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم یادآور مفاهیم عاشوراییاند: ایثار، انتخاب آگاهانه مرگ، وفاداری، تنهایی قهرمان، غربت و شهادت بهمثابه اوج معنا.
کتاب نه بازگویی تاریخی کربلاست و نه گزارش مستقیم عملیاتها، بلکه از طریق داستانپردازی، جنگ را در قالبی نمادین و آیینی بازخوانی میکند.
تحلیل ساختاری
شیوه روایت:
زاویهدید در داستانها متنوع است:
- اولشخص: برای ایجاد صمیمیت و تجربه مستقیم میدان.
- سومشخص محدود: برای تمرکز بر یک شخصیت خاص.
این تنوع مانع یکنواختی روایت میشود، درحالیکه صدای کلی مجموعه واحد باقی میماند.
زبان و نثر:
زبان کتاب ساده اما آغشته به لحن آیینی است. نویسنده از واژگان و ارجاعات عاشورایی بهره میگیرد، از شعارزدگی مستقیم پرهیز میکند و بر تصویرسازی موقعیت بهجای توضیح طولانی تکیه دارد. سبک کتاب در مرز میان رئالیسم جنگی و نمادگرایی مذهبی حرکت میکند.
ساختار:
کتاب بهصورت مجموعهداستانهای مستقل اما هممضمون تنظیم شده و هر داستان ساختار درونی خود را دارد.
شخصیتپردازی:
شخصیتها عمدتا رزمندگان ساده، فرماندهان، مادران و خانوادههای رزمندگان هستند. تمرکز بر لایه درونی شخصیتهاست؛ آنان معمولا با تردیدها، انتخابها و وجدان خود درگیرند.
مخاطب هدف
این کتاب مناسب است برای:
- علاقهمندان به ادبیات دفاع مقدس
- خوانندگان داستان کوتاه با درونمایه آیینی
- پژوهشگران ادبیات جنگ و ادبیات تطبیقی (جنگ و عاشورا)
- مخاطبانی که به پیوند میان تاریخ معاصر و مفاهیم مذهبی علاقهمندند
مقایسه با آثار همرده
در مقایسه با بسیاری از داستانهای دفاع مقدس که صرفا بر واقعگرایی عملیاتی تکیه دارند، «مقتل» خوانشی نمادین و آیینی ارائه میدهد. برخلاف آثار کاملا مستند جنگ، تمرکز آن بر معنا و همارزی تاریخی است. در مقایسه با داستانهای جنگی رئالیستی محض، لایه معنایی عمیقتری دارد که جنگ را در امتداد سنت عاشورایی قرار میدهد.
جمعبندی
«مقتل» مجموعهای است که جنگ ایران و عراق را نه فقط یک رویداد تاریخی، بلکه بازتابی از الگوی تکرارشوندهای در تاریخ شیعه میبیند؛ الگویی که ریشه در واقعه کربلا دارد. کتاب با بهرهگیری از داستان کوتاه، مفاهیمی مانند شهادت، انتخاب آگاهانه، تنهایی، وفاداری و مقاومت را در بستری معاصر بازآفرینی میکند و میان گذشته آیینی و حال جنگ، پلی معنایی میسازد.
توضیح: نقلقول رهبر شهیدمان را در این نشانی بجویید:
https://defapress.ir/fa/news/۲۳۳۲۶