به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانههای عمومی استان خوزستان، برنامه فرهنگی «دریچه پارسی» این بار با موضوع «سفر از دریچه پارسی به شبهقاره هند» و با اجرای لیلا صالحی، کتابدار کتابخانه عمومی شهید رجایی اهواز، در بستر آپارات و بله منتشر شد. این برنامه با هدف آشنایی مخاطبان با گستره تاریخی، فرهنگی و ادبی زبان فارسی در شبهقاره و تأثیرات پایدار آن بر فرهنگ منطقه تهیه شده است.
در بخش نخست این برنامه، لیلا صالحی به معرفی ویژگیهای جغرافیایی و فرهنگی شبهقاره هند پرداخت و توضیح داد که این منطقه با وجود قرارگرفتن در قاره آسیا، به دلیل وسعت و تنوع فرهنگی، «قاره کوچک» یا «شبهقاره» نامیده میشود. او همچنین به نقش مهم زبان فارسی در این سرزمین اشاره کرد و بیان داشت که شهرهایی مانند دهلی، لاهور و دکن از مراکز مهم گسترش این زبان در گذشته بودهاند. همچنین با مرور تحولات تاریخی همچون ورود استعمار بریتانیا، کنار گذاشته شدن زبان فارسی از ساختار اداری و تغییرات مرزی، به چگونگی تضعیف تدریجی فارسی در این منطقه پرداخته شد.
در ادامه برنامه، چند تن از همکاران کتابخانههای عمومی اهواز برای تکمیل مباحث، نکات پژوهشی خود را ارائه کردند:
خدیجه مرادی، رئیس اداره کتابخانههای شهرستان اهواز، با مروری تاریخی بیان کرد که زبان فارسی از قرن چهارم هجری و با گسترش روابط سیاسی فرهنگی ایران و شبهقاره، در این منطقه رواج یافت. وی توضیح داد که در دورههایی مانند غزنویان، سلاطین دهلی و گورکانیان، فارسی بهعنوان زبان رسمی حکومت، مکاتبات و امور اداری مورد استفاده قرار میگرفت. مرادی همچنین به نقش مهاجرت شاعران و دانشمندان ایرانی و رشد نویسندگان فارسیزبان بومی در شکلگیری یک حوزه فرهنگی مشترک میان ایران و هند اشاره کرد.
مرضیه مبارکی، کتابدار نیز با تمرکز بر کارکرد اداری زبان فارسی توضیح داد که این زبان قرنها زبان رسمی حکمنویسی، اسناد دولتی، گزارشهای حکومتی و مکاتبات سیاسی در شبهقاره بوده است. وی بیان کرد که حجم گسترده اسناد اداری و تاریخی بر جای مانده از این دوران، جایگاه قاطع فارسی را در ساختار حکومتی آن زمان نشان میدهد.
مرضیه مهرابیان، کتابدار با پرداختن به جنبههای ادبی، به شکلگیری «سبک هندی» در شعر فارسی اشاره کرد. وی ویژگیهای این سبک همچون خیالپردازی ظریف، تصویرسازیهای پیچیده و مضامین نو را تشریح کرد و گفت که حضور شاعرانی چون امیرخسرو دهلوی، عبدالـقادر بیدل دهلوی و میرزا غالب باعث شد شبهقاره نه تنها پذیرنده فارسی، بلکه خاستگاه نوآوریهای مهم ادبی باشد.
فاطمه احمدی آرپناه، کتابدار به تحولات قرن نوزدهم پرداخت و توضیح داد که با ورود استعمار بریتانیا، تغییرات ساختاری در نظام اداری و آموزشی موجب کنار گذاشته شدن زبان فارسی از سال ۱۸۳۷ میلادی شد و زبانهای انگلیسی و محلی جایگزین آن شد. او این تحول را نقطه آغاز کاهش کارکرد رسمی فارسی در شبهقاره دانست.
اعظم جلالی، کتابدار در بخش پایانی به وضعیت امروز زبان فارسی در شبهقاره اشاره کرد و گفت که گرچه فارسی دیگر زبان رسمی نیست، اما در دانشگاههای هند و پاکستان گروههای آموزشی فعال دارد و پژوهش روی نسخههای خطی فارسی همچنان ادامه دارد. وی همچنین توضیح داد که زبان اردو بخش مهمی از واژگان و ساختار خود را از فارسی وام گرفته و این موضوع نشاندهنده استمرار تاثیر فرهنگی زبان فارسی است.
در جمعبندی برنامه، لیلا صالحی، کتابدار تأکید کرد که زبان فارسی میراثی فرهنگی فراتر از مرزهای ایران است و در سرزمینهایی چون شبهقاره هند نیز ریشهای عمیق دارد. وی افزود که این پیوند تاریخی، هرچند در طول زمان دچار دگرگونی شده، اما همچنان در کتابخانهها، مراکز علمی و ذهن علاقهمندان زنده و پایدار است.
این برنامه به همت لیلا صالحی تولید و از طریق کانالهای آپارات و بله کتابخانه عمومی شهید رجایی اهواز منتشر شده است.
