نشست ادبی «اخلاق دشمنی در آرمانشهر سعدی» به مناسبت روز بزرگداشت سعدی شیرازی، با حضورمهدی کریمی؛ مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان، مهدی مردایان تمجدید؛ معاون اداری و مالی، میلاد امینیان؛ معاون امور کتابخانهها و همکاریهای اداره کل کتابخانهها، ایرج شهبازی؛ پژوهشگر و استاد زبان فارسی دانشگاه تهران و جمعی از نویسندگان، شاعران، کتابدوستان و علاقهمندان به ادبیات فارسی در سالن جلسات اداره کل کتابخانه مرکزی همدان برگزار شد.
مهدی کریمی، مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان، در این نشست با گرامیداشت روز سعدی و نثر فارسی، سخنان خود را با یاد شهدای جنگ رمضان، شهدای دانشآموز مدرسه میناب آغاز کرد و هفته کرامت را نیز تبریک گفت.
وی با اشاره به رسالت اداره کل کتابخانههای عمومی در پاسداشت زبان و ادبیات فارسی، افزود: سعدی تنها یک شاعر بلندآوازه نیست، بلکه اندیشمندی با کلامی شیرین و حکمتی عمیق است. یاد این شاعر بزرگ به ما یادآوری میکند که این خاک با وجود چنین گوهرهایی، زندگی با عزت و آرامش را به ما هدیه کرده است.
مدیرکل کتابخانههای عمومی همدان، سعدی را سفیر فرهنگی ایران در جهان و مربی اخلاق خواند و گفت: پدربزرگ من که معلم مکتبخانه بود، نقل میکرد که آموزش الفبا را با شعر آغاز میکردند و سپس سراغ «عمه جز» میرفتند و بعد از آن، آموزش را با گلستان سعدی ادامه میدادند. این نشاندهنده جایگاه ریشهدار سعدی در نظام آموزشی کهن ایران است.
کریمی، سادگی، اعتدال و ویژگی «سهلِ ممتنع» را از مهمترین ویژگیهای شعر سعدی برشمرد و با خواندن ابیاتی از سعدی، «اخلاق درویش به شیرینی و چربی بخورند / سعدیا چرب زبانی کن و شیرین سخنی»
استناد کرد و توضیح داد: سعدی در این بیت به ما میآموزد که اگر کسی بر سفره شعر تو بنشیند، باید شعر را با اخلاق، چربزبانی و شیرینسخنی همراه کرد.
در ادامه ایرج شهبازی، پژوهشگر و استاد زبان فارسی دانشگاه تهران سعدی را از چند جهت شاخص دانست: «سعدی در نثر نفر اول تاریخ ماست (گلستان)، در مثنوی اخلاقی نفر اول است (بوستان)، در غزل عاشقانه نفر اول فرهنگ ماست و در قصیدهسرایی نیز یکی از بنیانگذاران اصلی است که قصیده را از مداحی به سمت نصیحت، مسائل سیاسی، اجتماعی و اندرز سوق داده است.»
وی، سعدی در چهار زمینه قلهای فتح کرده که هنوز کسی به آن نرسیده است: «از جهت جامعیت با فردوسی، از جهت شور و هیجان عاطفی با مولانا، و از جهت استحکام زبان و فصاحت با حافظ قابل مقایسه است.»
شهبازی موضوع سخنرانی خود را «اخلاق دشمنی» انتخاب کرد و گفت: «دشمنی یکی از شرایط موجود در زندگی بشر است. هیچ انسانی نیست که در طول زندگی خود دشمنی را تجربه نکرده باشد. اما شگفت اینجاست که ما درباره اخلاق دشمنی تقریباً چیزی یاد نمیگیریم. به ما گفته نمیشود اگر با کسی دشمن شدیم، چه اخلاقی را رعایت کنیم.»
وی تأکید کرد: «عیار فضیلتمندی انسان در مناسبات خصمانه روشن میشود، نه در مناسبات دوستانه. هر جا دوستی و عشق باشد، اخلاق کنار میرود. اخلاق مال جایی است که عشق وجود نداشته باشد.»
شهبازی با اشاره به قرآن گفت: «هیچ جای قرآن به اندازه سوره طلاق درباره تقوا صحبت نشده. دلیلش این است که وقتی زن و شوهر عاشق هم هستند، تقوا معنی خود را از دست میدهد. اما زمانی که طلاق پیش میآید، اگر دو طرف اخلاقی رفتار کنند، معلوم میشود بهرهای از فضیلتمندی دارند.»
وی با اشاره به شرایط تاریخی زندگی سعدی گفت: «سعدی در قرن هفتم قمری زندگی میکرد. در سال ۶۱۸ قمری، چنگیزخان مغول به ایران حمله کرد. سعدی نوجوانی پانزده یا شانزده ساله بود که ایران را به خاک و خون کشیدند. سعدی جنگ، خشم، خشونت و دشمنی را با تمام وجود تجربه کرد. بنابراین سخنان او درباره اخلاق دشمنی، فارغالبارانه نیست؛ وی در درون یک مجموعه پر از درد و رنج ایستاده و از آنجا برای ما صحبت میکند.»
ایرج شهبازی در پایان، سعدی را نماینده اخلاق مصلحتاندیشی معرفی کرد: «اخلاق مصلحتاندیشی یعنی اگر اخلاقی رفتار کنیم، نهایتاً به سود خودمان است. سعدی مدام به پادشاهان میگوید: رعیت را شاد نگه دارید و کشور را آباد کنید، وقتی به مردم نیاز دارید، از شما حمایت میکنند. نه به خاطر اینکه آدم خیرخواهی هستید، بلکه به خاطر اینکه این کار به سود خودتان است.»
در پایان برنامه، شاعران به شعرخوانی پرداختند و فضای نشست را معنویتر کردند.
