به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی، آیین افتتاح طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیازهای معلولان به منظور طراحی خدمات و برنامه های متناسب برای کتابخانه های عمومی در دانشگاه علوم پزشکی سبزوار برگزار شد.

در این جلسه مهری عاقبتی، معاون امور کتابخانه ها و همکاری های اداره کل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی؛ فرشته قراط، معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی سبزوار؛ عبدالقادر عصارودی، مدیر فناوری و توسعه مراکز تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار؛ امید غلامی، مدیر پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار؛ موسی‌الرضا امین الزارعین، رئیس جامعه معلولان و عضو هیأت مدیره معلولان ایران؛ اکبر پژوهان و زهره کیان، از اعضای هیات علمی دانشگاه، نمایندگان و مسئول توانبخشی اداره بهزیستی شهرستان سبزوار و اعضای نابینای کتابخانه حاج ملاهادی سبزواری حضور داشتند.

 معاون امور کتابخانه ها و همکاری های اداره کل کتابخانه های عمومی خراسان رضوی در این جلسه گفت: این طرح پژوهشی به سفارش نهاد کتابخانه های عمومی کشور و با مدیریت منصوره فیض آبادی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار انجام و در پایان طرح نتایج در اختیار نهاد کتابخانه های عمومی کشور قرار می گیرد.

مهری عاقبتی ادامه داد: در سال گذشته و با فراخوان نهاد کتابخانه های عمومی کشور برای ارائه طرح های پژوهشی در حوزه کتابخانه های عمومی ۸۹ طرح پژوهشی به نهاد رسید و از این میان ۱۱ طرح انتخاب شد و مایه مباهات است که دو طرح از استان خراسان رضوی در بین طرح های انتخاب شده قرار دارد.

وی ادامه داد: اولین طرح در دانشگاه فردوسی در خصوص رتبه بندی کتابخانه ها و طرح دوم در حوزه نیازسنجی خدمات معلولان در کتابخانه های عمومی از  دانشگاه سبزوار انتخاب شد.

عاقبتی تاکید کرد: مطمئنا خروجی این طرح با شناسایی نیاز های معلولان به طراحی خدمات در کتابخانه های عمومی کمک خواهد کرد و  در کتابخانه مرکزی امام خمینی(قدس سره) نیز از نتایج این طرح استفاده خواهیم کرد.

فرشته قراط، معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی سبزوار نیز در این جلسه گفت: خوشبختانه در فراخوان نهاد کتابخانه های عمومی کشور برای طرح های کاربردی پژوهشی در کتابخانه های عمومی طرح استاد برجسته دانشگاه علوم پزشکی سبزوار انتخاب شد. این طرح نیازهای مختلف معلولان را در نظر می گیرد و می تواند داده هایی فراتر از نیاز های کتابخانه های عمومی داشته باشد که این داده ها و نتایج ارزشمند طرح در اختیار جامعه مخاطب و پزشکان دانشگاه نیز قرار خواهد گرفت.

معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی سبزوار در ادامه جلب مشارکت بخش های مختلف تا زمان انجام کامل پژوهش را بسیار موثر دانست.

عبدالقادر عطاردی، مدیر فناوری و توسعه مراکز تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار نیز در این جلسه اظهار داشت: بخش قابل توجهی از جامعه ما را معلولان تشکیل می دهند و باید بخشی از خدمات اجتماعی به این قشر تعلق داشته باشد.

وی ادامه داد: کتابخانه های عمومی به عنوان یکی از شاخصه های رفاه اجتماعی هستند و در راستای دسترسی عادلانه به خدمات مختلف باید نیاز های این گروه خاص جامعه از طرف کتابخانه های عمومی مد نظر قرار گیرد و با توجه به شرایط خاص معلولان خدمات و نیازمندی های آنان تعریف شود .

امید غلامی، مدیرپژوهشی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار نیز گفت: در دانشگاه علوم پزشکی سبزوار این قابلیت وجود دارد که از خدمات طرح پژوهشی سنجش نیازهای معلولان بهره مند شده و در جهت رفع بخشی از نیاز های معلولان قدم برداریم.

منصوره فیض آبادی، استاد دانشگاه علوم پزشکی سبزوار و مجری طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیازهای معلولان به منظور طراحی خدمات و برنامه های متناسب برای کتابخانه‌های عمومی نیز در این جلسه به ارائه طرح پرداخت. وی گفت: معلولیت، واقعیت زیستی اجتماعی است که همه کشورها با آن مواجه هستند و به عنوان مانعی در برابر توانایی انسان برای انجام یک فعالیت در موقعیت طبیعی تعریف می‌شود. ناتوانی، نگرانی بزرگی برای همه جوامع و به ویژه جوامع در حال توسعه است.

وی ادامه داد:  ۷۵ درصد از معلولان، در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند. زیرا با افزایش سطح بهداشت و سلامت، امید به زندگی در این کشورها افزایش یافته و در نتیجه، میانگین سنی جمعیت بالا رفته و جمعیت سالمندان و در نتیجه معلولیت ناشی از سالمندی، افزایش یافته است. از طرف دیگر افزایش حوادث و به تبع آن معلولیت های ناشی از آن، بیماری های ناشی از آلودگی های مختلف و عوامل ژنتیکی از دیگر عوامل افزایش تعداد معلولان هستند.

فیض آبادی ادامه داد: با توجه به گزارش‌های سازمان ملل متحد و سازمان جهانی بهداشت، پیش از سال ۲۰۱۰ حدود ۱۰ درصد از جمعیت جهان نوعی معلولیت داشتند. بر اساس تخمین های جمعیتی سال ۲۰۱۰، این میزان به ۱۵ درصد یعنی بیش از یک میلیارد نفر افزایش یافته است و در ایران، بر اساس اعلام مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۰ تعداد ۱۰۱۷۶۵۹ نفر از جمیعت کشور را معلولان تشکیل می دادند.

تشخیص معلولیت و شناسایی امکانات برای آموزش و توانبخشی از اهمیت فراوانی برخوردار است

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مهارت ها در تشخیص معلولیت و شناسایی امکانات ‌برای آموزش و توانبخشی، کسب مهارت‌های اطلاع‌یابی است. استفاده از اطلاعات به افراد این امکان را می دهد که از بین گزینه های مختلف حق انتخاب داشته باشند و بتوانند شرایط بهتری را برای خود ایجاد کنند.

فیض آبادی تاکید کرد: کتابخانه عمومی سازمانی است که برای پاسخگویی به تمام افراد جامعه به وجود آمده و همه افراد، مراجعه کننده بالقوه آن محسوب می شوند. در حقیقت کتابخانه عمومی همانند یک مرکز فرهنگی، با خدمات متنوع خود به بخش عظیمی از جامعه خدمت می رساند. کتابخانه‌های عمومی باید خدماتی فرهنگی و اجتماعی همچون فراهم آوردن مجموعه ای مناسب برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان معلول، ایجاد برنامه‌هایی برای سرگرمی و پرکردن اوقات فراغت آن ها، برگزاری دوره های آموزشی برای تقویت روحیه معلولان و برگشت آن ها به جامعه، تهیه مواد دیداری و شنیداری، تهیه فهرستی جامع از مواد موجود در کتابخانه برای اطلاع و جلب معلولان، فراهم آوردن امکانات تکثیر از منابع کتابخانه برای معلولان، پیش‌بینی فضای لازم برای استفاده معلولان از منابع، استخدام افراد متخصص، کار با معلولان و منابع مخصوص آن ها، آموزش کتابداران در این زمینه و استفاده از فن‌آوری‌های اطلاعاتی جدید مناسب معلولان ارائه دهند تا این قشر نیز همچون سایر افراد از کتابخانه بهره مند شود.

عمده چالش های پیش روی معلولان، دسترسی به کتابخانه‌ها، منابع و خدمات است

وی با ارائه تعریفی جامع از خدمات کتابخانه های عمومی و معلولیت گفت: کتابخانه‌های عمومی با سرمایه عمومی برای استفاده عموم، با داشتن مواد چاپی، دیداری _ شنیداری و الکترونیکی سعی در گردآوری، نگهداری، سازماندهی، بازیابی، انتشار، و ارائه اطلاعات و آثار خلاقه ذهن بشری دارند.  معلول نیز کسی است که به تشخیص کمیسیون پزشکی سازمان بهزیستی بر اثر ضایعه جسمی، ذهنی، روانی یا توأم، اختلال مستمر و قابل توجهی در سلامت و کارایی عمومی وی ایجاد شود، به طوری که موجب کاهش استقلال فرد در زمینه های اجتماعی و اقتصادی شود. کم‌توان نیز به کسی گفته می‌شود که بر اثر نقص جسمی یا ذهنی، اختلال قابل توجهی به طور مستمر بر سلامت و کارایی عمومی و یا در شئون اجتماعی، اقتصادی و حرفه‌ای او به وجود آید.

فیض آبادی با بیان اینکه تمامی معلولان جسمی و حرکتی، اختلالات صوت و گفتار و اختلالات بینایی و شنوایی تحت پوشش سازمان بهزیستی در سه استان تهران، خراسان رضوی و فارس، جامعه آماری پژوهش هستند، گفت: هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی و سنجش نیازهای معلولان جسمی و حرکتی، اختلالات بینایی و شنوایی و اختلالات صوت و گفتار تحت پوشش سازمان بهزیستی به منظور طراحی خدمات و برنامه های متناسب برای کتابخانه‌های عمومی است.

وی تعیین و شناسایی انواع نیازهای معلولان بر اساس نوع معلولیت، اولویت بندی نیازهای شناسایی شده  معلولان بر اساس نوع معلولیت، بررسی وضعیت موجود فعالیت ها و خدمات ارائه شده کتابخانه‌های عمومی به معلولین در کشور، بررسی میزان انطباق تسهیلات و خدمات کتابخانه های عمومی با نیازهای معلولان و شناسایی موانع و محدودیت‌ کتابخانه‌های عمومی در راستای برطرف کردن نیازهای معلولان را از جمله اهداف طرح عنوان کرد.

فیض آبادی از شناسایی و تحلیل نیازهای معلولان، شناسایی نیازهای معلولان بر اساس نوع معلولیت، پیمایش و بررسی نیازهای معلولان و شناسایی وضع مطلوب، پیمایش و بررسی وضعیت موجود خدمات و فعالیت کتابخانه‌های عمومی و شناسایی وضع موجود و برنامه‌ها و خدمات متناسب پیشنهادی به عنوان مراحل انجام طرح پژوهشی یاد کرد.
     
روش‌ها و فنون مورد استفاده در پژوهش

استاد دانشگاه علوم پزشکی سبزوار از تحلیل محتوا به عنوان روش استفاده شده در پژوهش یاد کرد و ادامه داد: روش تحلیل محتوا، به دو دسته تحلیل محتوای کمّی و کیفی تقسیم می‌شود. تحلیل محتوای کمّی، برای توصیف عینی، نظام‌مند و کمّی محتوای مطالعات به‌کار می‌رود.

فیض آبادی جامعه آماری پژوهش را معلولان دارای ۴ معلولیت بینایی، شنوایی، اختلالات صوت و گفتار و جسمی-حرکتی ۳۱ استان کشور عنوان کرد.

 وی ادامه داد: در این پژوهش در ابتدا ۳۱ استان بر اساس درصد فراوانی معلولیت های چهار گانه بینایی، شنوایی، جسمی- حرکتی و صوت و گفتار در ۵ خوشه مساوی از نظر درصد فراوانی (هر گروه ۲۰ درصد) قرار گرفت و ۱۰ استان از میان آن ها به صورت تصادفی ساده انتخاب شده و  سپس در هر استان به نسبت سهم معلولیت، نمونه به صورت تصادفی ساده مورد مطالعه قرار می گیرد .

وی آخرین مرحله از پژوهش را تجزیه و تحلیل داده ها دانست و ادامه داد: با توجه به چند مرحله‌ای بودن این پژوهش، تجزیه و تحلیل داده‌ها بر اساس برنامه های استاندارد بین المللی استفاده می شود و در نهایت آمار توصیفی و استنباطی استخراج خواهد شد.

شایان ذکر است، دفتر پژوهش و آموزش نهاد کتابخانه های عمومی کشور، بر اساس نیازهای پژوهشی مورد نیاز، با انتشار فراخوانی از محققان و پژوهشگران از شخصیت‌های حقوقی (دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، انجمن‌های علمی، شرکت‌های دانش‌بنیان و ...) و حقیقی (پژوهشگران و دانشوران) دعوت کرد تا پیشنهاده های خود را مطابق درخواست پیشنهاده های اعلام‌شده تا پانزدهم آذرماه ۱۳۹۷ از طریق سامانۀ «مدیریت طرح‌های پژوهشی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور» ارسال کنند. در جلسه شورای عالی پژوهش نهاد، ۱۱ پیشنهاده تصویب شد و از میان ۱۸ عنوان و ۸۶ پیشنهاده پژوهشی، تعداد ۲ پیشنهاده از استان خراسان رضوی برگزیده شد. طرح پژوهشی شناسایی و سنجش نیازهای معلولان به منظور طراحی خدمات و برنامه های متناسب برای کتابخانه های عمومی در دانشگاه علوم پزشکی سبزوار به  نمایندگی منصوره فیض آبادی، به‌عنوان مجری علمی اجرا شد و مسئولان طرح می بایست تحقیقات لازم را انجام  داده و مدل مربوطه را بر اساس استانداردهای نهاد کتابخانه های عمومی کشور ارائه دهند.